Yapay zekâ ile tez yazılır mı?
Tezin tamamını yapay zekâya yazdırmak YÖK’ün etik rehberine ve birçok üniversitenin yönergesine aykırıdır; ancak literatür taraması, kaynak düzenleme, çeviri ve dil kontrolünde beyan ederek yapay zekâ kullanmak serbesttir. Yöntem, analiz ve yorum kararları sizin olmalıdır.
Güncellendi: · Papernity ekibi
Yapay zekâ tezde nerede kullanılabilir?
YÖK’ün 2024 tarihli etik rehberi üretken yapay zekâyı literatür taraması, çeviri ve dil kontrolü gibi destek işlerinde açıkça serbest bırakıyor. Rehbere göre kullanım; hipotez geliştirme, tartışma, yorumlama ve uygulama gibi üst düzey beceri gerektiren aşamaları içermemeli, yapay zekâ yazar olarak gösterilmemeli ve kullanım bildirilmelidir. Rehber ayrıca yapay zekânın uydurma kaynak üretme riskine özel olarak dikkat çekiyor.
- Genellikle kabul gören: kaynak arama, makale özetleme, literatürü düzenleme, kaynakça biçimlendirme, dil ve yazım kontrolü, çeviri.
- Genellikle yasak: tezin bölümlerini yapay zekâya yazdırıp kendi metni gibi teslim etmek, bulgu ya da veri üretmek, yorum ve tartışmayı devretmek.
Üniversiteler ne istiyor?
Kurallar üniversiteden üniversiteye değişiyor ve giderek forma bağlanıyor. ESOGÜ Fen Bilimleri Enstitüsü 19 Kasım 2025 tarihli senato kararıyla "Üretken Yapay Zekâ Kullanımı Beyan Formu"nu tüm tezlerde zorunlu kıldı; Trabzon Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü de benzer bir zorunluluk getirdi. Doğuş Üniversitesi’nin rehberi kullanımı türlere ayırıyor ve üretimi devreden "ikame" kullanımı yasaklıyor. Kıbrıs’ta Doğu Akdeniz Üniversitesi tezlerde yapay zekâ içeriğini kelimelerin %20’siyle sınırlıyor.
Teze başlamadan önce enstitünüzün güncel yönergesini okuyun ve danışmanınızla hangi kullanımın kabul edildiğini netleştirin.
Yapay zekâ ile yazılan tez anlaşılır mı?
Bu sorunun güvenilir bir evet ya da hayır cevabı yok ve asıl mesele de bu değil. Doğuş Üniversitesi’nin rehberi yapay zekâ tespit araçlarının tek başına kesin etik ihlal kanıtı sayılamayacağını belirtiyor; ama jüri savunmada yöntemi, analizi ve yorumu sizin açıklamanızı bekler. Kendi kararlarını savunamayan bir aday, tespit aracından bağımsız olarak zor durumda kalır.
Daha büyük ve somut risk uydurma kaynaklardır: genel amaçlı sohbet botları var olmayan makaleler ve DOI’ler üretebilir. Tezdeki her kaynağı kendiniz açıp kontrol edin.
Tez için hangi yapay zekâ kullanılır?
Araç seçimi işe göre değişir: kaynak bulmak için akademik veritabanlarına bağlı araçlar, kaynak yönetimi için Zotero gibi yazılımlar, dil kontrolü için düzeltme araçları kullanılır. Genel amaçlı sohbet botları kaynak bulmada güvenilir değildir. Araçları özellik ve fiyatlarıyla karşılaştırdığımız tarafsız rehbere aşağıdaki bağlantıdan ulaşabilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
- • Sohbet botunun verdiği kaynakları kontrol etmeden kaynakçaya eklemek.
- • Yapay zekâ kullanımını beyan formunda belirtmemek.
- • Bulgu, veri ya da istatistik ürettirmek.
- • Savunmada açıklayamayacağın bir metni teslim etmek.
- • Kişisel verileri ya da yayımlanmamış verileri eğitim amaçlı kullanan araçlara yüklemek.
Kontrol listesi
- ☐ Enstitünün yapay zekâ yönergesini ve beyan formunu okudun mu?
- ☐ Hangi aracı hangi aşamada kullandığını kayıt altına aldın mı?
- ☐ Her kaynağı veritabanında ya da yayıncı sayfasında doğruladın mı?
- ☐ Yöntem, analiz ve yorumu kendin yaptın mı?
- ☐ Taslakları kendi cümlelerine dönüştürüp danışmanına gösterdin mi?
Papernity burada ne yapar?
Papernity kaynakları OpenAlex, Semantic Scholar, PubMed, CrossRef, TR Dizin ve Aperta gibi veritabanlarında ya da senin yüklediğin PDF’lerde bulur; bölüm taslağını oluştururken her atıfı bulunan bir kaynağa bağlar. Taslağı sen editörde inceler ve düzenlersin.
Neyi yapmaz
- • Metni teslim edilecek son hâle getirmez; akademik sorumluluk ve beyan yükümlülüğü sende kalır.
- • Senin vermediğin veri, örneklem ya da bulgu üretmez.
- • Bir yapay zekâ tespit aracından geçme ya da kurumuna uygunluk vaadi vermez.
Kaynaklar
Sık sorulan sorular
Yapay zekâ tez yazabilir mi?
Teknik olarak metin üretebilir, ama tezin tamamını yapay zekâya yazdırıp kendi çalışmanız olarak teslim etmek YÖK etik rehberine ve üniversite yönergelerine aykırıdır. Kabul gören kullanım, beyan edilen destek işleridir.
ChatGPT ile tez yazmak yasak mı?
Aracın adı değil, kullanım biçimi belirleyicidir. Dil kontrolü ya da fikir düzenleme için kullanmak çoğu üniversitede beyanla serbesttir; bölümleri yazdırıp teslim etmek ise yasaktır. Genel amaçlı sohbet botlarının verdiği kaynakları mutlaka doğrulayın.
Yapay zekâ kullandığımı nasıl beyan ederim?
Enstitünüzün beyan formu varsa onu kullanın; yoksa yöntem bölümünde ya da önsözde hangi aracı, hangi sürümle, hangi aşamada ve ne amaçla kullandığınızı yazın.
Ücretsiz yapay zekâ ile tez yazılır mı?
Ücretli ya da ücretsiz olması kuralları değiştirmez. Ücretsiz araçlarda ayrıca yüklediğiniz metnin model eğitiminde kullanılıp kullanılmadığını gizlilik politikasından kontrol edin.